Yüklənir...
Giriş:
 
QlobalEnerji
Baş səhifə
Ön söz
Dünya necə çirklənir
Energetika problemi
Tükənməz təmiz enerji
Küləyin gücü
Külək qurğuları
Külək mühərriki
Külək pəri necə işləyir
Qanadda qaldırıcı qüvvə
Azərbaycanda külək enerjisi
Azərbaycanda görülən işlər
Daimi mühərrik
Düşündürən
Sən də düzəlt
Şəkil qalereyası
Məqalələr
Fizika Kursu
Səhifəm
Müəllifdən
İstifadə olunmuş ədəbiyyat
Tükənməz təmiz enerji

      Dünyanın ən böyük səhralarının 20 mil.km2 ümumı sahəsinə düşən 5·1016 kVt·saat günəş enerjisinin çevrilmə effektliyi 10% olarsa, səhra zonasının 1%-dən istifadə edilməsi kifayət edər ki, dünyanın elektrik enerjisinə olan indiki tələbatı ödənsin.      
Elektrik enerjisi günəş qaz turbin və buxar turbin qurğuları vasitəsilə alınır. Günəş qaz-turbin qurğusunun f.i.ə 12%-ə qədər olur. Burada faydalı iş əmsalı havayı günəş enerjisindən istifadə edildiyi üçün iqtisadi göstərici kimi deyil, qurğunun həddən böyük hissələrini və bütünlükdə qurğunun ölçülərini xarakterizə edir, qurğunun öz dəyərini ödəmə müddətini təyin edən kəmiyyət kimi lazımdır. Bu digər alternativ enerji qurğularına da aid edilir. Günəş buxar-turbin və qaz-turbin qurğularının iş prinsipi eynidir. Burada buxar-turbin qurğusunda (1) sıxlaşdırıcının yığdığı günəş enerjisi (2) qazanındakı mayeni qızdıraraq onu əvvəlcə doymuş, sonra isə quru buxar halına salır. Quru buxar (4) turbində genişlənərək onun rotorunu və rotora qoşulmuş elektrik generatorunun rotorunu fırladır. Turbində işlənmiş buxar (7) soyuducu-istilik şualandırıcısında kondensata (buxar halından maye halına) çevrilib (8) nasosunda sıxlaşdırılaraq yenidən qazana ötürülür və proses yenidən təkrarlanır. Göründüyü kimi buxar-turbin, generator və nasos bir ümumi val üzərində yığılmış kimi əlaqələndirilib.

       Qurğunun ölçüsü qaz turbin qurğusuna nisbətən kiçik, faydalı iş əmsalı isə yüksəkdir (15-20%), bu qurğuda istilik itkisi azdır, verilən istiliyin hərarəti 600-650 K-dən (327-377 °C) çox tələb olunmur. Eyni məqsədlə Günəş kosmik elektrik stansiyaları (GKES) yaradılmış və onlarda f.i.ə 12% təşkil etmişdir. Günəş elektrik stansiyalarının başlıca nöqsanı onların bahalığı və böyük ərazı tutmasıdır. Məsələn 100 MVt gücündə GES-nı yerləşdirmək üçün 200ha, 1000MVt gücündə atom elektrik stansiyasını inşa etmək üçün isə 50 ha ərazi tələb olunur.
      Günəş batareyaları işığa həssas yarımkeçirici elementlərdir. İşıq bu fotoelementlərin üzərinə düşdükdə onlarda elektrik cərəyanı meydana çıxır.
Ən çox tətbiq olunan günəş batareyaları (Si) silisium monokristalından hazırlanır. Bunun səbəbi silisium monokristalının alınma texnologiyasının və ondakı p-n keçidin hazırlanma texnologiyasının yüksək səviyyədə işlənməsidir.
       Alınmış fotoelementlərin verdiyi cərəyanın qiyməti 35–40 mA/sm2 və gərginliyin qiyməti isə 0.50 – 0.52 V təşkil edir. Onların f.i.ə 15–17 %-ə bərabərdir. Belə elementlərin işləmə müddəti 25 ildən artıqdır. Bu elementlər əsasında yaradılan fotobatareyalar əsasən kosmik tədqiqat işlərində (planetlərarası stansiyalarda, yerin süni peyklərində, və s kosmik qurğularda) cihazları elektrik cərəyanı ilə qidalandırmaq üçün yeganə mənbə kimi istifadə olunur. Günəş elementləri eyni zamanda texnikanın müxtəlif sahələrində, o cümlədən, radio və televiziya otürücü qurğularının qidalandırılmasında, kənd təsərrüfatında su nasoslarının, parnkilərin və xüsusi evlərin elektrik enerjisi ilə təmin olunmasında tətbiq olunur.
      Günəş elementlərinin iqtisadi səmərəliliyini artırmaq üçün silisium əsasında amorf silisium fotoelementləri hazırlanır. Belə fotoelementlərdə cərəyanın qiyməti 10–15 mA/sm2, gərginlik isə 0.8 – 0.1 V təşkil edir. F.İ.Ə 10-12%-ə bərabərdir. Belə fotoelementlərin işləmə müddətinin qısa olmasına baxmayaraq onlardan texnikanın müxtəlif sahələrində və məişətdə istifadə olunur.
      Fotoelementlər eyni zamanda arsenidqalle (GaAs) əsasında da hazırlanır. Belə fotoelementlər yüksək f.i.ə, təxminən 22-25% f.i.ə malik olmasına baxmayaraq iqtisadi cəhətdən baha başa gəlir. Buna görə də ondan ancaq kosmik tədqiqat işlərində istifadə olunur. Günəş batareyaları ilin bütün fəsillərində və hətta buludlu havalarda belə elektrik cərəyanı hasil edə bilir. Yalnız gecələr bu batareyalar öz fəaliyyətini dayandırır. Buna görə də gündüzlər batareyaların hasil etdiyi enerji akkumlyator batareyalarında toplanır (akkumlyasiya olunur). Dünyanın bir çox yerlərində günəş batareyaları uğurla istismar olunur. Bəzi ölkələrdə isə günəş elektrik stansiyaları da mövcutdur. Onları adətən günəşli ölkələrdə quraşdırmaq daha məqsədəuyğundur. Dünyada günəş batareyası ilə işləyən ən böyük elektrik stansiya ABŞ-ın Nevada ştatındadır.
       Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda və Radiasiya Problemləri İnstitutunda günəş enerjisinin birbaşa elektrik enerjisinə çevrilməsi məsələsi üzərində tədqiqat işləri aparılır. Tədqiqatlar nəticəsində o da müəyyənləşdirilmişdir ki, Azərbaycanın ərazisində günəş enerjisinin intensivliyə görə paylanması Naxçıvan, Aran rayonları və Abşeron yarımadasında daha yüksək qiymətə malikdir və günəş stansiyalarının bu ərazilərdə qurulması bu səbəbdən də daha məqsədə uyğundur. Sənaye və Energetika Nazirliyi mütəxəssislərinin hesablamalarına görə, Azərbaycan ərazisində 1 kvadrat metr sahəyə düşən günəş enerjisinin miqdarı 1500-2000 kilovat/saat təşkil edir ki, bu da Avropadakı eyni göstəricidən çoxdur, ABŞ və Çinin göstəricilərinə isə bərabərdir.
      Qabarma və çəkilmə. Qeyd etmişdik ki, biz nəhəng hava okeanının dibində yaşayırıq və onun hərəkətinin nəticəsi olan küləyin enerjisindən istifadə edirik. Bəs sıxlığı havanın sıxlığından 800 dəfə artıq olan su okeanları haqqında nə demək olar? Dəniz və okeanlardakı axınların enerjisindən necə istifadə etmək olar? İlk öncə qeyd edək ki, buradakı proses, demək olar ki, hava axınındakı kimidir. Sadacə burada hava axını əvəzinə su axınından istifadə olunur. Həmin su axınının nə cür meydana çıxmasını aydınlaşdıraq.
Fikirlerini Paylaş, Sen de Kazanmaya Başla!
Online olan istifadəçilər: aktiv olan istifadəçi yoxdur.
Aktiv olan istifadəçilərin sayı: 0
Saytın bütün hüquqları qorunur.
NPDesign 2009 / Proqramçı və dizayner Vaqif ƏHMƏDOV